Ontwerp van kleine model­spoor­banen

De baan verkleinen

VeldspoorKleine modelbaan
[55×25 cm²]

De meeste modelbouwers dromen van kamerbrede model­banen, maar sommigen onder ons willen echte miniatuur pronkstukjes maken. In hun, en mijn, zoektocht naar steeds kleinere model­banen is er een speciaal soort banen ontstaan. Deze modelbaantjes worden “microbaantjes” (in het Engels: “micro layouts”) genoemd. Carl Arendt gaf hiervoor een duidelijke definitie: Micro baantjes zijn kleine modelspoor­banen, meestal minder dan drie of vier vierkante voet (circa 3600 cm²) oppervlakte, die toch een duidelijk doel en excellente rij­mogelijk­heden hebben.

Een lezer van deze website, genaamd Jaap, vroeg mij of ik voor hem een microbaantje kon ontwerpen. De baan moest bestaan uit een keerlus en twee opstel­sporen. De bekende veldspoortreintjes van Roco gaan er op rijden.

Voor dit soort baantjes is het gebruik van de rails van Tomix interessant. Dit railmateriaal biedt de kleinste boogstraal. En uit eigen ervaring weet ik dat het Roco veldspoormateriaal er goed overheen rijdt. Dit Japanse railsysteem is van hoge kwaliteit maar soms moeilijk verkrijgbaar. Eigenlijk alleen op internet. Maar de minimum boogstraal is 103 mm, wat niet veel is maar wel wat we nodig hebben. Het is natuurlijk wel gewoon spoor-N-rails. Dus de afstand en grootte van de dwarsliggers is niet zo geschikt voor H0e. Maar door de rails in te bedden in grind of (nep)zand, kunnen de dwarsliggers worden weggewerkt.

De baan ligt vol met rails en er is weinig ruimte over voor landschap. Ik denk wel dat er wat mogelijk­heden zijn loodsen en schuurtjes tussen de sporen te zetten, maar u moet geen hoge verwachtingen hebben op een realistisch landschap. Ik denk dat dit de grootste planningsuitdaging is.

Het moet mogelijk te zijn dit baanplan ook te maken met ander railmateriaal. Maar om een boogstraal van 100 mm te maken, moet u goed kunnen omgaan met flexrails. De meeste flexrails kunnen niet zonder meer zo scherp worden verbogen. Ze moeten eerst aangepast worden. En dan nog is het een precies werkje om een constante straal te maken. Standaardrailstukken hebben dat probleem niet en zijn met grote precisie gemaakt. Daarom heb ik hier gekozen voor Tomix, ondanks het bezwaar dat de rails uitzien als normaalspoor.

Kleiner

Nadat ik het baanplan voor Jaap had afgemaakt, keek ik nog eens in mijn verzameling baanplannen. Op zoek naar nog een kleiner plan. Een echte microbaan. Onderstaande baan heb ik gevonden. Schaal h0 met 16½ mm spoorwijdte. Bij microbaantjes wordt het altijd een miniatuur­rangeerbaantje. Er is kortweg geen ruimte om een ovaal aan te leggen.

Rangeerlocomotief SBB Em3/3Kleinere modelbaan
[50×25 cm²]

Dit baantje heeft twee verdiepingen die niet met elkaar zijn verbonden. Op het onderste niveau kan een railbus heen en weer rijden. Onder de brug is een halte. De railbus kan zich “verstoppen” in de tunnel onder het bovenste niveau.

Het bovenste niveau bevat een klein rangeerbaantje. Hier kan een rangeerlokomotief een wagen verplaatsen van het ene opstel­spoortje naar het andere. De sporen zijn ontsloten met een draaischijf. In dit geval de handdraaischijf van Fleischmann, art.nr. 6150.

3D aanzicht

Er is een groep modelbaanbouwers die zich enthousiast toelegd op het maken van dergelijke microbaantjes. Sommige uit ruimtegebrek, anderen voor de lol. Tegenwoordig zijn er op modelspoor­tentoon­stellingen altijd wel een paar te zien. Leuk om naar te kijken. Maar ook handig om te oefenen voor een grotere modelbaan of om nu eens een ander thema uit te beelden. Een scene waarvoor op de grote modelbaan geen plaats is. Het voordeel van dergelijke baantjes is wel en dat ze sneller te bouwen zijn. Ze zijn meestal supergedetailleerd en daar ligt de nadruk op. De rij- en rangeer­mogelijk­heden zijn erg beperkt: het gaat meer om het bouwen dan om het rijden.

Kleinst
stapelcassette

Maar ook microbaantjes moeten opgeslagen worden. Omdat ze zo gedetailleerd zijn, is het verstandig ze stofvrij en beschermd te tonen of op te slaan. Op zoek naar een goede plek zag ik in mijn werkkamer kunststof ladenblokken staan. In deze ladenblokken dienen om stapels papier, dossiers en zo, in op te slaan. Het leek me een leuk idee deze ladeblokken te gebruiken om een modeltreintje in te passen. De binnenkant van de laden is iets groter dan een A4, dus dat werd echt passen en meten.

Little Trains of WalesKleinste modelbaan
[38×28½ cm²]

Dit baantje is de kleinste die u op deze website zult aantreffen. En ja, theoretisch moet het passen in de lade. Het is naar Brits voorbeeld. Geïnspireerd op de Leighton Buzzard Railway in Engeland. En daarom heeft deze baan ook een afwijkende schaal, namelijk 009: 9 mm smalspoor in de schaal 1:76. In Groot-Britannië zijn veel leveranciers die rijdend materieel en huisjes leveren op deze schaal. Dus wat let u eens een klein baantje te maken met deze typische smalspoortreintjes?

Het railmateriaal is een combinatie van PECO en Tomix. Ik heb de PECO-wissel (art.nr. SL–E491) gebruikt als echte smalspoorwissel. De meeste andere sporen zijn van Tomix, en in dit geval de straatspoor-railstukken. Normaal worden deze gebruikt als tramspoor op N-schaal. Maar ze zijn ook uitstekend te gebruiken als straatspoor op OO9- en h0e-schaal. Het hierboven genoemde probleem met de verkeerde dwarsliggers is dan niet van toepassing. U zult zelf moet uitvinden hoe u de verschillende spoortypen moet combineren.

 De museumlijn in Leighton heeft precies de sfeer die ik met dit laatste ontwerp probeer te pakken.

A train hauled by the locomotive "Doll" pulls out of "Pages Park Station" on the Leighton Buzzard Railway.

— Advertentie —